Houden schrijvers van tsoenami's?
Als een nieuwsredactie zich waagt aan fictie
In de prijzen bij festival Utrecht over Utrecht
Stencilmachine van eigenbeleving
Haalt het verhaal 2036?
Ontlezing lijkt de grootste bedreiging voor de hedendaagse literatuur. Zintuiglijker media als televisie, speelfilm en interactieve computerspellen zijn er in enkele decennia in geslaagd het boek uit de top drie van persoonlijk amusement te verdrijven. Lezen is uit. Waarom zou je je nog door pagina's uitgeschreven ijsbergen heen worstelen als je de Titanic voor je neus op het bioscoopscherm kan zien vergaan? Waarom zou je je nog verbeelden dat je de papieren held Arendsoog bent als je Lara 'Tomb Raider' Croft op je computerbeeldscherm kan zijn? Lezen is uit. De enige groep die nog substantieel leest, zijn vrouwen van vijftig à zestig. En over dertig jaar zijn die blind, dement of ter aarde besteld. De vraag is dus: haalt het verhaal, het geschreven verhaal, 2036?
Mijn stelling is: het boek krijgt het moeilijk, maar het verhaal geniet een ongekende populariteit. Schandalen in de zakenwereld –Enron, Ahold, Nina Brink met World Online– zijn onze verhalen over hebzucht en hoogmoed. De ravissante opmars van Pim Fortuyn was in de kern niet meer dan het verhaal van de lonely cowboy, die in zijn eentje recht, orde en zekerheid kwam herstellen en zich daarmee de status van held verwierf. En de 'oorlog tegen het terrorisme', om met een derde voorbeeld te besluiten, is niet veel meer dan het oerverhaal over het goede dat bedreigd wordt door het kwade, de gelukkige gemeenschap in vruchtbare vallei die door wildemannen op galopperende paarden beroofd wordt van haar maagden.
Vorige week waarschuwde een mailbericht mij voor een aanslag in het centrum van Utrecht op 1 november. Waakzame Utrechters waren namelijk getuige geweest van het volgende tafereel: een man, moslim, had een meisje, moslima, in de bus (een uitstekende plek om je voorkennis over terroristische aanslagen te etaleren) op het hart gedrukt op 1 november het centrum van Utrecht te mijden. Het mailtje was genoeg om me dit voor te stellen: een enorme dreun op dinsdag 1/11, de Dom die voor mijn ogen ineenzijgt, de cafés op het Domplein en de winkels in de Servetstraat verpletterd onder een hagelbui van steen, die even plotseling weer ophoudt als hij begon. Een paar momenten later sta ik met omstanders in de brokstukken te wroeten, blote, zwakke handen tegenover machtig puin. Er moeten toeristen zijn, toevallige voorbijgangers, die onder de neergestorte pinakels van de Dom liggen begraven.
Ik stelde me deze gebeurtenissen niet alleen voor, ik voelde er een zekere sensatie bij: Utrecht het middelpunt van een drama en ik, met blote handen, onderdeel van het middelpunt. Verhalen zijn bijna een soort drugs. De samenhang en richting die we in ons eigen leven kunnen missen, krijgen plotseling invulling als we onszelf in een vertelling plaatsen. In het dagelijks leven zijn we mieren op een zandhoop, in een verhaal zijn we, met een knip in onze vingers, protagonist. Al zouden we willen, we zouden ons leven niet eens kunnen beschouwen of beschrijven zonder een beroep te doen op verhalen. In 2036 zal dat weinig anders zijn.
Het is te verwachten dat een traag medium als de roman –al die pagina's!– nog meer dan nu al het geval is, aandeel verliest aan de film. Negentig minuten een dvd-tje op je scherm past nu eenmaal beter in deze overijlde tijden dan vier weken 's avonds met Het verdriet van België op je schoot. Maar het einde van het geschreven verhaal zal dat niet betekenen, al is het maar omdat film maken apeduur is en vreselijk veel tijd kost. Voordat je producent, regisseur, acteurs, scenarioschrijver, cameralieden, grimeuses, componisten, muzikanten en figuranten samen op één titelrol hebt gekregen, zijn er al tien, twintig schrijvers –verhalenvertellers– zo gek geweest ergens in een hoekje, in hun eentje, een boek te schrijven dat er volgens hen moest zijn. Gekken zoals ik, die menen dat ons leven zonder geschreven verbeelding armoe troef zou zijn.
Maar wacht niet, zou ik zeggen, tot 2036 om deze site te
betreden. Wees welkom in mijn land
van inkt.